Jesteś tutaj

Najnowsze wpisy

W Polsce — Czuhowie, w Gwatemali — Chujowie

Do naszej Poradni Językowej (http://www.poradniajezykowa.pl) zwrócił się redaktor polskiej Wikipedii, który tłumaczył artykuł poświęcony Chujom, czyli plemieniu Majów zamieszkującemu Gwatemalę i Meksyk. Wyjaśnił, że nazwę tę nadali ludowi hiszpańscy konkwistadorzy i zgodnie z regułami języka hiszpańskiego wymawia się ją [czuh]. Zwrócił uwagę, że używanie w piśmie hiszpańskiego zapisu budzi co najmniej niepoważne skojarzenia, zwłaszcza w zdaniach takich, jak Szacowana liczba Chujów w Los Angeles zbliżona jest do ludności San Sebastián Coatán lub też Blisko cztery tysiące mieszkańców Nentón posługuje się chujem. Redaktor spytał, czy można spolszczyć tę nazwę, tak jak spolszczono nazwy innych plemion indiańskich, i jaką formę powinno przybrać spolszczenie: czuh (dla języka) i Czuhowie czy może czuch i Czuchowie? Ważną kwestią jest również to, jak powinien brzmieć przymiotnik: chujański czy czu(c)hański.

Skąd wzięło się słowo frajer?

Określenie to jest znane w polszczyźnie od XV wieku. W gwarach pojawiły się określenia frejer, frair ‘kawaler, zalotnik’, frairka ‘panna do wzięcia’, które zapożyczono z języka niemieckiego (por. niemieckie Freier ‘zalotnik’). W tym znaczeniu wspomniane słowo rozpowszechniły się także w języku ogólnym. Pokrewną formą było staropolskie fryj ‘zaloty, wolna miłość, rozpusta’ (znane w XV–XVIII wieku). Do XVIII wieku istniał pochodny od tego rzeczownik fryjerz (w wersji żeńskiej fryjerka) o znaczeniu ‘rozpustnik’). W 2. połowie XIX wieku wyraz ten stracił swe negatywne znaczenie, miał formę frejer i oznaczał człowieka wolnego, co pozwala już wyraźniej kojarzyć go np. z niemieckim przymiotnikiem frei czy angielskim free ‘wolny’, które to przymiotniki również mają swe początki w tym samym praindoeuropejskim źródle.

Florysta

Kilkanaście lat temu pojawił się u nas nowy zawód – florysty i florystki, który zaadaptowano wraz z jego obcą nazwą. Pierwszą wzmiankę o nowym zawodzie znaleźć można w „Przeglądzie Tygodniowym” z 1990 roku: Absolwentka SGGW, uznana florystka, czyli specjalistka od układania roślin w bukiety i kompozycje... Tytułem mistrza florystyki mogło posługiwać się jedynie kilkanaście osób w kraju, absolwentów zagranicznych szkół. Jednakże florysta był zawodem oficjalnie w Polsce nieistniejącym, niezarejestrowanym w urzędowej Klasyfikacji zawodów i specjalności. Najbliższym jego odpowiednikiem w tejże klasyfikacji był bukieciarz. Nowy zawód tymczasem stawał się modny i potrzebny, a wszystkie kraje Europy zachodniej oraz większość krajów Europy środkowo-wschodniej (Czechy, Węgry oraz Litwa i Estonia) miały już w wykazie zawodów oddzielnie wyszczególniony zawód florysty. Przy Stowarzyszeniu Inżynierów i Techników Ogrodnictwa powstał Klub Florystów Polskich, samo zaś Stowarzyszenie (oddział w Poznaniu) wyszło z inicjatywą rejestracji zawodu. Powstały polskie szkoły kształcące florystów, np.

Co to jest sedes?

Do znanego krajowego producenta ceramiki łazienkowej wpłynęło pismo, w którym zarzucono firmie niepoprawne nazewnictwo. Według nadawcy poprawną nazwą deski sedesowej jest sedes. Oto fragment pisma od klienta: „Jesteśmy firmą wielopokoleniową posiadającą katalogi z przed II wojny światowej [...]. Nikt nigdy nie używał nazwy deska (nawet kiedy sedesy produkowano z drewna), każda nazwa od czegoś pochodzi, a sedes nie ma nic wspólnego z deską. Nazwa deska sedesowa to już kompletny absurd, albowiem należy rozumieć, że deska jest do lub od sedesu, a przecież ona jest od miski ustępowej. [...] I nie ma tu tłumaczenia, że język polski i nazewnictwo rozwija się idzie z postępem, jest żywy itp., bo po prostu jest to absurd [...]. Sedes ma [...] logiczne uzasadnienie, bo nazwę wywodzi od łacińskiego słowa sede ‘siadaj’ [...]”.

Kolacja we wspólnej ubikacji? Kiedyś to było możliwe!

W XIX wieku polszczyzna zapożyczyła z niemieckiego rzeczownik Ubikation, który spolszczono do formy ubikacja i używano w znaczeniu szerokim jako określenia pokoju, pomieszczenia. Wydany na początku XX wieku „Słownik języka polskiego” pod red. J. Karłowicza, A. Kryńskiego i A. Niedźwiedzkiego (zwany od miejsca wydania słownikiem warszawskim) odnotowuje następującą definicję ubikacji: ‘każda odrębna część mieszkania, pomieszczenie: pokój, salon, komora, komórka itp.’. Cytowany słownik wskazuje jednak, że już w czasach, gdy był wydawany, słowo to powoli wychodziło z użycia w podanym znaczeniu. Można było jednak jeszcze stwierdzać: Poczta bukowska mieściła się [...] w najętych ciasnych ubikacjach.
W kolejnym słowniku, wydanym po 2. wojnie światowej (pod red. W. Doroszewskiego: http://sjp.pwn.pl/doroszewski/ubikacja;5510097.html), widzimy już definicję o węższym zakresie: ‘klozet, ustęp’, a współczesne słowniki podają definicję ‘pomieszczenie, w którym można załatwić swoje potrzeby fizjologiczne’.

Strony

Blogujesz?

Jesteś studentem, doktorantem lub pracownikiem Uniwersytetu Śląskiego?
Podziel się swoją pasją i zainteresowaniami! Prowadź blog naukowy.

Przygotowaliśmy dla Ciebie atrakcyjne szablony. Oprócz artykułów możesz dodawać zdjęcia, rysunki, filmy, linki.

Rejestracja konta do prowadzenia blogu jest możliwa tylko dla użytkowników adresu uniwersyteckiego: *****@us.edu.pl

Zanim założysz konto, zapoznaj się z regulaminem

Najpopularniejsze wpisy

09.03.2015

Jak wyznaczyć datę Wielkanocy

Zakład Astrofizyki i Kosmologii w blogu: Astronomiczne ciekawostki
06.02.2015

Skąd wzięło się słowo frajer?

Katarzyna Wyrwas w blogu: Na słówko
06.02.2015

Florysta

Katarzyna Wyrwas w blogu: Na słówko
06.02.2015

Co to jest sedes?

Katarzyna Wyrwas w blogu: Na słówko
19.04.2015

Uwagi wstępne dotyczące interpretacji tekstu literackiego przez pryzmat psychologii analitycznej

Julian Strzałkowski w blogu: Archetypowe oblicza literatury
11.03.2015

Niebawem zaćmienie Słońca

Zakład Astrofizyki i Kosmologii w blogu: Astronomiczne ciekawostki

Blogerzy

Obrazek użytkownika Zakład Astrofizyki i Kosmologii

Zakład Astrofizyki i Kosmologii

Blog prowadzony przez pracowników i doktorantów Zakładu Astrofizyki i Kosmologii Uniwersytetu Śląskiego.

Wpisy: 5
Przejdź na bloga
Obrazek użytkownika Archetypowe oblicza literatury

Julian Strzałkowski

Nazywam się Julian Strzałkowski i studiuje filologię polską na Uniwersytecie Śląskim. Interesuję się psychologią analityczną, która jest bazą moich...

Wpisy: 3
Przejdź na bloga
Obrazek użytkownika josapa_721

Joanna Sapa

Jestem studentką II roku studiów magisterskich na kierunku Filologia polska na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. W ramach studiów realizuję dwie...

Wpisy: 10
Przejdź na bloga
Obrazek użytkownika Dominika Topa-Bryniarska

Dominika Topa-Bryniarska

Pracuję jako adiunkt w Instytucie Języków Romańskich i Translatoryki Uniwersytetu Śląskiego. Uczę językoznawstwa i gramatyki. Moje zainteresowania...

Wpisy: 15
Przejdź na bloga